Bart De Pauw: deel 1

Het proces

Vandaag gaat het van start, het proces tegen Bart De Pauw, nadat negen vrouwen zich burgerlijke partij stelden en de televisiemaker beschuldigden van grensoverschrijdend gedrag. Stalking, zeg maar. Of was het eerder sms-verkeer met flirterige toon, zoals sommigen beweren? Iets waar de ene vrouw zich geïntimideerd door voelt en wat de andere opneemt als een compliment? 

De vraag is natuurlijk: waar trek je de grens? Wanneer wordt iets ongewenst en zelfs strafbaar? Ik wil me niet eens wagen aan een antwoord. Wat mij vooral interesseert: wat vertellen de woorden van Bart De Pauw ons, als we ze onderwerpen aan een linguïstische analyse? 

Voor een goed begrip: mijn analyse wordt wetenschappelijk onderbouwd door de principes van statement analysis, maar is hypothetisch en geldt als indicatief bewijs. 

Eerst, het filmpje dat Bart De Pauw zelf online zette. Dit zijn zijn woorden, die niet onder dwang werden geuit. 



De analyse

Statement analisten gaan in elke verklaring op zoek naar zogenaamde sensitivity indicators. Dit zijn (linguïstische) indicatoren die mogelijk wijzen op misleiding, gevoelige of ontbrekende informatie, tijdssprongen, etc. Elke analist heeft zo zijn eigen systeem om die in kaart te brengen, maar de meeste van mijn collega's werken met kleuren. De verklaring van Bart De Pauw is zeker kleurrijk, maar het is vooral belangrijk om alles te beargumenteren, wat ik ook zal doen. 


Het is altijd belangrijk om vast te stellen waar iemand zijn verklaring mee begint. Dit vertelt ons waar de prioriteit van de verdachte ligt. De Pauw zou zijn verklaring perfect kunnen starten met "Deze week besliste de vrt-directie om de samenwerking met mij stop te zetten." Hij begint echter met "Beste mensen". Dit illustreert dat hij bezig is met de perceptie van zijn persoon naar de buitenwereld, zijnde "de mensen" of de publieke opinie. Niet toevallig gebruikt hij in zijn verklaring ook twee keer de uitdrukking "mijn persoon", alsook "net als u", wanneer het gaat over "de mensen die hem kennen". 

De Pauw deelt ons daarna mee dat hij "een heel belangrijke mededeling heeft te doen". Meedelen dat je iets zult meedelen, is als zeggen dat je iets gaat zeggen. Het is overbodig, maar benadrukt het belang van "de mededeling" voor De Pauw, een woord dat hij ook herhaalt. Hij wil gehoord worden. Ik deel mee. Jullie luisteren (zie de laatste zin van de verklaring: "Bedankt om, euh, te luisteren."). 

Gelet op de beschuldiging die volgt (stalking) verwacht je van een onschuldige woorden als 'rechtzetting', 'reactie', 'recht van antwoord', 'ontkenning'. Doorgaans vindt iemand die onschuldig is het ook niet erg om zijn of haar onschuld uit te schreeuwen. De Pauw geeft echter aan dat hij de mededeling niet graag doet. Hij laat de toehoorder weten dat hij in normale omstandigheden niet eens zou reageren, ware het niet voor de "huidige omstandigheden" die hem "dwingen". Wat hem klaarblijkelijk dwars zit. 

Dit verraadt mogelijk al iets over zijn persoonlijkheid. Hij lijkt het gewoon te zijn om zelf aan het stuur te zitten en zelf te bepalen wat hij doet en wat niet. Nu wordt hij gedwongen. Vandaar misschien de nood om dit te vermelden. 


"Voor alle duidelijkheid: dit is, euh, geen grap."


Stel dat deze zin zou opduiken in de verklaring van een gewone burger, dan zouden we die altijd markeren als volstrekt overbodig (en dus uiterst betekenisvol). Maar in het geval van Bart De Pauw zou je als kijker inderdaad kunnen vermoeden dat het filmpje deel uitmaakt van een nieuw programma of sketch-show. De context is hier zeker van belang. 

Maar we zijn altijd op onze hoede voor informatie die ons in het negatieve wordt aangereikt. De Pauw zegt ons wat dit niet is: een grap. 

Onze wereld krijgt vorm door dingen die gebeuren, dingen die zijn. Niet door dingen die niet gebeuren en dingen die niet zijn. Er zijn miljarden dingen die dagelijks niet gebeuren of die ik niet heb gedaan. Ik ben vandaag niet naar Amerika verhuisd, ik heb niet op restaurant gegeten, ik heb de vuilbakken niet buitengezet, ... De lijst is eindeloos. 

Wanneer informatie opduikt in het negatieve, zoals 'Dit is geen grap', dan markeren we dit mogelijk als misleiding/manipulatie. Waarom zegt De Pauw dit? Omdat hij de beschuldigingen indirect wil afschilderen als 'lachwekkend', in de hoop zo de mensen op zijn hand te krijgen? 


Woorden liegen nooit

{{ popup_title }}

{{ popup_close_text }}

x